Typ zadania z matury podstawowej z polskiego, dział „Czytanie ze zrozumieniem”. Poniżej jedno przykładowe zadanie z odpowiedzią i objaśnieniem.
Trener wzoruje ten typ na zadaniu 5 z arkusza CKE z 2026 roku (formuła 2023). Za całe zadanie jest 1 punkt, tak jak w arkuszu.
Jak to rozwiązywać. Uzasadniając środek stylistyczny, napisz, co z czym zestawiono i jaki to daje efekt — sama nazwa środka to za mało.
Typowy błąd. Wymienienie nazwy środka (metafora, przenośnia) bez wyjaśnienia, na czym polega.
Pomysł, by każdy uczeń spędził w liceum określoną liczbę godzin na pracy społecznej, brzmi szlachetnie. Budzi jednak wątpliwość, czy pomoc, która jest obowiązkiem, jeszcze nią pozostaje. Wolontariat z definicji jest dobrowolny, a pomoc na rozkaz zmienia się w kolejne zadanie do odfajkowania, najlepiej w jak najkrótszym czasie i bez zaangażowania.
Widziałam to w schronisku, w którym pracowałam jako wolontariuszka. Uczniowie przychodzili, bo szkoła wymagała podpisu, i patrzyli na zegarek. Zwierzęta zaś potrzebują ludzi, którzy przyjdą chętnie. Opiekunowie tracili czas, żeby tłumaczyć rzeczy, które wolontariusze zapomnieli następnego dnia. Skutek: mniej pomocy, więcej papierów.
Nie twierdzę, że młodzi ludzie nie powinni pomagać. Powinni, ale lepiej zachęcać niż nakazywać: pokazywać, jak inni angażują się w ciekawe projekty, nagradzać pracę dobrym słowem i szkolnym wyróżnieniem, pozwolić wybrać miejsce, które ich naprawdę interesuje. Kto zaczyna od własnego wyboru, często zostaje na lata.
Przymus zabija entuzjazm szybciej niż jakakolwiek krytyka. Jeśli chcemy wychować wrażliwych dorosłych, nie zaczynajmy od regulaminu, który każe im być wrażliwymi o ustalonej godzinie.
Dobro nie powinno mieć terminu oddania pracy. Nie chodzi o to, by pomagać mniej, ale o to, by pomagać szczerze, bo szczerość odróżnia pomoc od wykonywania poleceń. Młodzi ludzie czują fałsz doskonale i potrafią zostawić projekt, który ktoś im narzucił.
Wiele osób przyznaje, że do wolontariatu przekonało ich dopiero jedno obowiązkowe spotkanie. Dopóki nikt ich nie zmusił, nie wiedzieli, że poczują się potrzebni, i nie przychodziło im do głowy, że pomoc innym sprawia radość. Szkoła, która wprowadza obowiązkowe godziny pracy społecznej, daje każdemu uczniowi szansę, której inaczej mógłby nigdy nie dostać.
Młodzi ludzie często nie angażują się nie dlatego, że im nie zależy, lecz dlatego, że nie wiedzą, od czego zacząć, albo boją się, że zrobią coś źle. Obowiązek zdejmuje z nich ten ciężar: nie muszą decydować, tylko pójść i spróbować. W szkole, w której jestem nauczycielem, po pierwszym roku obowiązkowych godzin dwie trzecie uczniów deklarowało, że zostanie w organizacji dłużej, niż wymaga program.
Rozumiem obawy o jakość pomocy. Rozwiązaniem jest dobry program, a nie jego brak: spotkania przygotowujące, opiekun po stronie organizacji, rozmowa po zakończeniu pracy. Młody człowiek powinien wiedzieć, że jego praca jest potrzebna, a nie że ktoś kazał mu wpisać godziny do dziennika.
Przymus nie zawsze jest wrogiem dobra. Czasem to właśnie on otwiera drzwi, których sami nie odważylibyśmy się otworzyć.
Obowiązek można potem zamienić w wybór, pod warunkiem, że ktoś najpierw pozwoli spróbować. Nie znam wolontariusza, który po latach żałowałby, że zrobił ten pierwszy krok, nawet jeśli wykonał go niechętnie, z poczuciem, że ktoś mu coś narzucił. Takie początki zdarzają się wszędzie, także w pracy i w sporcie.
Odpowiedz własnymi słowami. Odpowiedź może mieć jedno lub dwa zdania.
Wzorcowa odpowiedź: Entuzjazm nie jest istotą żywą, więc przymus nie może go dosłownie zabić; autorka przenosi czasownik „zabija”, by pokazać, że przymus całkowicie niszczy chęć do działania.
Za co jest punkt (sprawdzasz sam):
Typowa odpowiedź za 0 punktów: „To metafora, bo przymus jest zły.” — To ocena przymusu, a nie wyjaśnienie, co z czym zestawiono w zwrocie.
W trenerze to zadanie ma za każdym razem inną treść, a wynik liczy się do twojego postępu.