Wybór matury
Język polski
Wypracowanie
Wypracowanie: temat „… a człowiek”

Wypracowanie: temat „… a człowiek”

Typ zadania z matury podstawowej z polskiego, dział „Wypracowanie”. Poniżej jedno przykładowe zadanie z odpowiedzią i objaśnieniem.

Rozwiąż zadanie tego typu

Na czym polega to zadanie

Trener wzoruje ten typ na zadaniu 17 z arkusza CKE z 2026 roku (formuła 2023). Za całe zadanie jest 35 punktów, tak jak w arkuszu.

Jak to rozwiązywać. Po każdym przykładzie z utworu dopisz zdanie z wnioskiem: co to pokazuje o temacie. Dwa dobrze przeanalizowane utwory dają więcej niż pięć streszczeń.

Typowy błąd. Streszczenie utworu zamiast argumentów: samo opowiedzenie fabuły nie jest argumentem i nie daje punktów za wykorzystanie utworu.

Przykładowe zadanie

Wybierz jeden z dwóch tematów i napisz wypracowanie.

Rozważ problem podany w temacie. Przedstaw również swoje zdanie i je uzasadnij.

Przedstaw argumenty, odwołując się do utworów literackich oraz do wybranych kontekstów (np. historycznoliterackiego, biograficznego, kulturowego, biblijnego, filozoficznego, społecznego).

Jednym z utworów literackich musi być lektura obowiązkowa z listy poniżej.

Twoja praca powinna liczyć co najmniej 300 wyrazów.

Sumienie a człowiek.
- W pracy rozważ: jak sumienie kieruje wyborami człowieka; jaką cenę bywa za nie zapłacić.
- Odwołaj się do: lektury obowiązkowej – wybranej z listy; innego utworu literackiego – może to być również utwór poetycki; wybranych kontekstów.
Wiara a człowiek.
- W pracy rozważ: jak wiara kształtuje decyzje człowieka; co znaczy ją utrzymać w trudnych chwilach.
- Odwołaj się do: lektury obowiązkowej – wybranej z listy; innego utworu literackiego – może to być również utwór poetycki; wybranych kontekstów.

Lista lektur obowiązkowych do tego zadania

Biblia, „Księga Hioba”
Biblia, „Księga Rodzaju”
Sofokles, „Antygona”
William Szekspir, „Makbet”
Molier, „Skąpiec”
Adam Mickiewicz, „Dziady, część II”
Adam Mickiewicz, „Dziady, część III”
Adam Mickiewicz, „Romantyczność (ballada)”
Adam Mickiewicz, „Pan Tadeusz (księgi I, II, IV, X, XI, XII)”
Juliusz Słowacki, „Balladyna”
Aleksander Fredro, „Zemsta”
Bolesław Prus, „Lalka”
Fiodor Dostojewski, „Zbrodnia i kara”
Stanisław Wyspiański, „Wesele”
Władysław Reymont, „Chłopi (fragmenty)”
Stefan Żeromski, „Przedwiośnie”
Tadeusz Borowski, „Proszę państwa do gazu (opowiadania)”
Albert Camus, „Dżuma”
George Orwell, „Rok 1984”
Sławomir Mrożek, „Tango”

Odpowiedź i objaśnienie

Poniżej przykładowy plan i fragment do tematu 1 („Sumienie a człowiek”). W trenerze plan i fragment widać dopiero po napisaniu własnej pracy.

Przykładowy plan wypracowania

Wstęp: sumienie jako wewnętrzny głos, który wskazuje dobro. Teza: sumienie bywa silniejsze niż prawo i strach, ale wymaga ceny.
Argument 1 (lektura): Antygona grzebie brata Polinika wbrew zakazowi Kreona, wiedząc, że grozi jej śmierć, i powołuje się na prawa bogów.
Argument 2 (inny utwór): Raskolnikow zabija, a potem nie może żyć ze sobą; sumienie prowadzi go do przyznania się.
Kontekst filozoficzny: prawo stanowione a prawo naturalne. Kontekst mitologiczny: świat greckiej tragedii i wiara w prawa bogów.
Kontrargument: Kreon uważa, że porządek państwa wymaga posłuszeństwa, a sumienie może się mylić.
Zakończenie: moje zdanie — sumienie warto słuchać, ale trzeba je sprawdzać namysłem.

Przykładowy fragment

Sofokles w Antygonie pokazuje, że sumienie może kazać człowiekowi sprzeciwić się państwu. Kreon, nowy władca Teb, zakazuje pogrzebu Polinika, który poszedł z wojskiem przeciw własnemu miastu. Antygona, siostra zabitego, uważa jednak, że obowiązek wobec zmarłego brata jest ważniejszy niż rozkaz króla. Mówi, że kieruje się prawami bogów, które nie zostały spisane, ale obowiązują zawsze. Bohaterka wybiera pochowanie brata, choć wie, że zapłaci za to życiem, a to dowodzi, że dla niej głos sumienia jest ważniejszy niż własne bezpieczeństwo. Kreon skazuje ją na zamurowanie w grocie, a gdy zmienia zdanie, jest już za późno: Antygona popełnia samobójstwo, a po niej umierają syn władcy Hajmon i jego żona Eurydyka. Cena sumienia okazuje się wysoka, ale jeszcze wyższą płaci Kreon, który został sam i przekonał się, że upór prowadzi do tragedii.

Lektura obowiązkowa w przykładzie: Sofokles, „Antygona”. Inny utwór: Zbrodnia i kara Fiodora Dostojewskiego. Konteksty: filozoficzny, mitologiczny.

Jak pracować z tym zadaniem

Wybierz jeden z dwóch tematów. Rozbij go na człony i zdecyduj, którą lekturę z listy omówisz oraz jaki będzie drugi utwór.
Napisz co najmniej 300 wyrazów: wstęp z tezą, dwa akapity argumentów (lektura i drugi utwór, każdy z wnioskiem) i zakończenie. Albo napisz na kartce i wpisz liczbę wyrazów.
Oceń pracę według czterech kryteriów CKE: realizacja polecenia, utwory i konteksty, kompozycja, język. W razie wątpliwości wybierz niżej, tak jak robi to egzaminator.